De zich als ‘rechts’ en ‘nationalistisch’ presenterende Alternative für Deutsland (AfD) heeft met haar recente verkiezingsuitslag in de West-Duitse deelstaat Rheinland-Pfalz zich als landelijke partij gevestigd. Lang werd de partij, die fel gekant is tegen de aanhoudende immigratie en de oorlogstaal richting Rusland, als een ressentiment van de voormalige DDR gezien.
Met bijna 20 procent van de uitgebrachte stemmen en 24 van de 105 zetels in het deelstaatparlement scoorde de partij het beste resultaat dat de partij ooit in West-Duitsland heeft behaald. Dit schrijft de Berliner-Zeitung. Eerder boekte de partij forse winst in de deelstaten Hessen en Baden-Württemberg, beide ook in het westen van Duitsland gelegen.
De betekenis van de partij is lange tijd gerelativeerd als een partij van teleurgestelde ‘Ossies’ die terugverlangen naar de tijd van de DDR. Ook de harde ingrepen van de ‘Treuhand’ die de oude DDR-bedrijven veelal in de handen van Westerse eigenaren speelde, zouden voor het ‘AfD-sentiment’ hebben gezorgd. Zelfs circuleert de verklaring dat de voormalige Oost-Duitsers na de val van de Muur de vrijheid niet aankonden. Een vreemde redenering omdat de partij pas lang na de val van de Muur, namelijk op 6 februari 2013, werd opgericht.
Nu de partij sterk in opkomst is in delen van Duitsland die niet tot de DDR hebben behoord kan dat argument niet meer worden ingezet om de partij te marginaliseren.
Opmerkelijk is dat de aanhang in het oosten van Duitsland juist groot is onder 30-40-jarigen, toch de generatie die de DDR niet of amper heeft meegemaakt. Juist bij 70-plussers in de voormalige DDR is de AfD juist niet geliefd, de generatie die de DDR heel bewust heeft meegemaakt en daar mogelijk ook een actieve rol in heeft gespeeld.
Als anti-immigratiepartij is de AfD uitgerekend sterker in gebieden waar er minder buitenlanders en Duitsers met een migratieachtergrond zijn, en er ook minder misdrijven worden gemeld. Een verschijnsel dat zich ook in Nederland lijkt voor te doen. De angst voor immigranten lijkt daarmee een sterkere drijfveer voor het stemgedrag te zijn dan de aanwezigheid ervan.
Vooral kiezers die voor het eerst zijn gaan stemmen, vermoedelijk jongeren, die eerder geen partij konden vinden, heeft de opkomst bij verkiezingen vergroot. Dat mag een gunstige ontwikkeling heten.
De Berliner-Zeitung vraagt zich wel af of de opkomst van de AfD de verkiezingen democratischer maakt. In opkomst zeker. Echter de polarisering die zich in de politiek voltrekt, zowel veroorzaakt door de zittende partijen als ook de AfD, maakt het vinden van werkbare oplossingen voor de talrijke problemen er niet eenvoudiger op.
De partij zal alert moeten zijn op haar aantrekkingskracht voor extremistische krachten die op rechts nu eenmaal geen enkele andere partij hebben dan de AfD.
Dat de partij een punt maakt van de voortdurende door het Westen uitgelokte oorlog met Rusland en de problemen die de grootschalige immigratie in veel dorpen en steden veroorzaakt, maakt haar nog geen ‘Poetinvriend’ of ‘racistische’ partij.
De angst voor rechts (‘extreem’ of ‘radicaal’) is in het licht van de Duitse geschiedenis begrijpelijk. Net zo alert zou men moeten zijn voor radicaallinkse tendenzen, zich ook wel presenterend als ‘het radicale midden’.
De vraag is echter of het fascisme in deze AfD schuilt of veel dieper en breder in bepaalde machtige kringen van Duitsland zijn verankerd.
