Amersfoorts Sovjet ereveld houdt de gedachten aan de slachtoffers van oorlog levend

97

Vlak bij Amersfoort ligt het Sovjet ereveld waar 865 slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog zijn begraven. Van de meesten is de identiteit nu bekend en van 200 van hen weten nabestaanden sinds recent waar hun dierbare begraven ligt. Een tomeloze inzet van oud-journalist Remco Reiding heeft hiervoor gezorgd.

Actueel:
Vandalen, al dan niet met politieke motieven, hebben vorige week talrijke graven beklad. De stichting Sovjet Ereveld berichtte: “Met verslagenheid hebben wij kennisgenomen van de vernieling en bekladding van het Sovjet Ereveld op begraafplaats Rusthof in Amersfoort. Het bekladden van graven op een oorlogsbegraafplaats is een respectloze daad die niet alleen de nagedachtenis van de overledenen aantast, maar ook nabestaanden, bezoekers en iedereen die zich inzet voor het levend houden van deze geschiedenis diep raakt.”

Reactie minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius:
“Van oorlogsgraven blijf je af. Punt. De bekladding van het Sovjet-ereveld bij voormalig concentratiekamp Amersfoort is volstrekt onacceptabel. Oorlogsgraven zijn een laatste rustplaats en verdienen respect.”

Hoe nabestaanden van de gevallen soldaten hoorden van hun ligplaats

De oorlog tussen NAZI-Duitsland en de toenmalige Sovjet Unie, als onderdeel van de Tweede Wereldoorlog, kostte aan 26/27 miljoen Sovjet-burgers en militairen het leven. Dit onvoorstelbare getal maakt dat het huidige Rusland jaarlijks de Groot Vaderlandse Oorlog herdenkt.

Het ereveld telt 865 oorlogsslachtoffers uit de voormalige Sovjet Unie die met omliggende Sovjetrepublieken in volkeren diverser is dan het huidige Rusland. Ofschoon de meeste slachtoffers uit het gebied van het huidige Rusland kwamen, hebben de republieken zoals onder meer Oekraïne, Azerbeidzjan, Georgië, Baltische staten, Wit-Russen en Armenië aanzienlijk bijgedragen aan het Sovjetleger.

Belangrijk werk verricht Remco Reiding als hij besluit op zoek te gaan naar de familieleden van de begraven oorlogsslachtoffers. De op het ereveld begraven soldaten gelden tot dan toe nog als vermist, nabestaanden in het ongewisse latend wat er met hun dierbare partner of vader is gebeurd. Ofschoon de meesten van hen na verloop van tijd wel beseften of te horen hadden gekregen dat hun dierbare is omgekomen, de ligplaats bleef voor hen onbekend.

Terug van een uitwisselingsprogramma in Moskou, dat tijdens de Koude Oorlog gewoon mogelijk was, hoort de toen 22-jarige Remco voor het eerst van het Sovjet Ereveld, een haast vergeten begraafplaats voor Sovjetsoldaten nabij zijn geboortestad.  Als jonge journalist bij de toenmalige Amersfoortse krant vroeg zijn hoofdredacteur wat onderzoek te doen naar de achtergronden van de op het ereveld begraven soldaten.

Wie zijn deze soldaten? Hoe zijn ze hier beland? En hoe komt hij, geboren en woonachtig in Amersfoort, nog nooit van dit Sovjet Ereveld heeft gehoord?  Deze vragen vormen het begin van een langdurige zoektocht.

Reiding vindt het bovenal moeilijk te verkroppen dat de families van deze Sovjetsoldaten nooit zijn geïnformeerd over het lot van hun vermiste. Als beginnend journalist is het een enorme uitdaging dit ereveld uit de vergetelheid te halen en de soldaten een gezicht te geven.  

De zoektocht leidt naar uithoeken van een vreemd, ingestort wereldrijk: de voormalige Sovjet-Unie. Daar wonen de achterblijvers: de echtgenotes, broers en zussen én de kinderen van de soldaten die opgroeiden zonder vader. Tientallen jaren verkeren zij in onzekerheid over het lot van hun geliefde familielid, totdat een boomlange jongen uit het verre, onbekende Nederland hen komt vertellen waar hij begraven ligt.  

Reiding slaagt er 55 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog als eerste in nabestaanden op te sporen van de bij Amersfoort begraven soldaten. Jaren nadat hij voor het eerst langs de grijze stenen op het Sovjet Ereveld liep, staan familieleden van de soldaten huilend met bloemen in de hand aan het graf van hun vader.  

Inmiddels heeft hij, met hulp van vele instanties en vrijwilligers, in de hele voormalige Sovjet-Unie meer dan tweehonderd families geïnformeerd.

Remco Reiding werd voor zijn onderzoek verschillende malen  onderscheiden.  

Onderstaand de documentaire over het werk van Remco Reiding.

Inmiddels ligt het ereveld er verzorgd bij, dankzij talrijke vrijwilligers en mensen die een graf hebben geadopteerd en zich daarmee verbonden weten met de daar begraven soldaat.

Tijdens speciale herdenkingsdagen weten veel belangstellenden, betrokkenen en soms nabestaanden het ereveld te vinden. Ofschoon onderstaande video uit 2016 stamt, geeft het een goede indruk van het ereveld en haar bezoekers.

Nieuw museum

Op 8 maart 2025 was het zover: de opening van het Sovjet Ereveld Experience werd geopend. Het museum vertelt het verhaal van de ‘vergeten’ bondgenoot uit de Tweede Wereldoorlog: een bondgenoot die enorme offers bracht, maar na de oorlog – tijdens de Koude Oorlog – werd beschouwd als de nieuwe vijand.

In het fraai ingerichte museum is meer te ontdekken over de soldaten van het Sovjet Ereveld en de families die zij noodgedwongen achterlieten. Originele voorwerpen, brieven, liederen en getuigenissen brengen hun werkelijkheid dichtbij. De Sovjet Ereveld Experience onderscheidt zich van andere oorlogsmusea door de menselijke kant van oorlog centraal te stellen, waarbij de politieke aspecten ondergeschikt zijn aan het menselijke verhaal. Een verhaal dat na elke oorlog weer verteld moet worden om te beseffen hoe wreed en onmenselijk een oorlog is.

Het hart van de Experience bestaat uit een unieke Virtual Reality film. In de film staat het jongetje Dmitri centraal dat zijn vader naar het front ziet vertrekken, een verlies dat zijn hele leven zal tekenen. Met de VR-bril stapt de bezoeker vervolgens in de schoenen van zijn vader, Vladimir Botenko en beleeft zijn reis van het slagveld naar Duitse krijgsgevangenschap.

Het museum is beperkt in omvang, maar rijk aan informatie in beeld en tekst. Belangrijk element in de tentoonstelling is de tijdlijn, die hier alvast online te bekijken is.

Meer over het ereveld en museum vindt u op de website sovjet-ereveld.nl

Commentaar

Het ereveld en het vorig jaar geopende museum getuigt van het besef dat de staat van een samenleving kan worden afgelezen aan hoe het met de zwakkeren en overledenen omgaat. In dit geval zelfs overledenen waarvan de nu levende nabestaanden weer speelbal zijn geworden van ongrijpbare belangen. Een nieuwe oorlog is ontbrand, een oorlog zoals alle anderen: in de strijd te verdelen in ‘de goeden’ en ‘de kwaden’, maar bij nadere bestudering blijken oorlogen door een complex van factoren te ontstaan. Machthebbers jagen aan, hun belangen dienend, jonge mensen sterven voor die belangen.

Als we dan toch weer niet de lessen van de vorige oorlog hebben geleerd, waarbij 60 miljoen mensen om het leven kwamen, laten we dan minimaal de doden eren die, veelal tegen hun wil, hun familie moesten verlaten om de wapens op te pakken. Bedenk daarbij dat het hier om ‘maar’ 865 slachtoffers gaat. Alleen al in Duitsland zijn rond de 600.000 Sovjet soldaten begraven.

In het geval van dit Sovjet ereveld moeten we ons realiseren dat toen in 1948 het ereveld werd geopend, men in het besef leefde hoezeer de Sovjets bepalend zijn geweest voor de ondergang van NAZI-Duitsland en hoe buitensporig hoog de prijs was die zij daarvoor hebben betaald: 26 miljoen doden.

Wie zich los kan koppelen van de oorlogsretoriek van vandaag, zal geen spijt hebben van een bezoek aan het ereveld en het museum Sovjet Ereveld Experience. En wellicht ontmoet u er Remco Reining, directeur van het museum, en volhardend onderzoeker naar nabestaanden van de soldaten van het ereveld.