Hoe de huidige media zich als verdedigers van de democratie verkopen

Nederland is klein en daarmee ook vooral de bestuurlijk kringen. Een beperkte carrousel waarin baantjes rouleren op grond van ‘goede contacten’ of de ‘gedeelde werkelijkheid’. Zo is voormalig baas van de nationale politie en de NCTV, Pieter-Jaap Aalbersberg, nu voorzitter van de Raad van Toezicht van de NPO. Voor juiste mediale interpretatie van de werkelijkheid is voormalig D66-senator Annelien Bredenoord aan het toezichtsorgaan toegevoegd. Nationale veiligheid en bewaking van de voorgeschreven werkelijkheid zijn met deze twee benoemingen gedekt.

De vermenging van maatschappelijke geledingen door personele uitwisseling in de baantjescarrousel leidt tot een ‘verstikkende deken’ van voorgeschreven moraal, toegestane bandbreedte van overheidskritiek en aangelijnd blijven aan de echte machten achter de media: grote internationale bedrijven, Big Finance en politiek bedrijvende ‘filantropen’.

Zo heeft Brussel via de Europese Investeringsbank zich van loyaliteit van de DPG-media verzekerd door een verstrekte lening van ruim €100 miljoen. Gewoon omkoping. Want media als NOS en Algemeen Dagblad en al die andere gelijkgeschakelde DPG-media, ‘beschermen onze democratie’. Want democratie, zo is het adagium, kan niet zonder betrouwbare informatie. We hebben dat in de praktijk kunnen zien in de Covidtijd, bij het klimaatproject en nu ook met de oorlog in Oekraïne, die verkocht moet worden als totaal onverwachte ‘war of aggression’, zoals de NAVO het woordgebruik voorschrijft.

Pikant wordt het als een ‘onafhankelijke’ stichting met de onschuldige naam ‘Stichting voor Democratie & Media’ probeert media en bescherming van de democratie aan elkaar te koppelen.

In principe een verdedigbare stelling. Een democratie kan niet zonder goede en eerlijke media die het maatschappelijk debat voeden.
Het wordt anders als deze stichting met de koppeling van media en democratie beoogt de vaak onbetrouwbare gevestigde media uit de wind te houden. Media die niet het debat voeden maar haar sturen en smoren.

In een vermoedelijk recent artikel op de site van de stichting, alle artikelen op deze site zijn zonder datum, wordt de bijeenkomst besproken van “bestuurders van voorname Nederlandse mediapartijen met de bewindslieden”. (accentuering, red.) Zij spraken over de toekomst van ons medialandschap.
U leest het goed, hier zaten ‘voorname’ mediapartijen bij elkaar. Een zelfbeeld klaarblijkelijk.

Volgens datzelfde bericht waren hierbij onder meer aanwezig Mediahuis Nederland*, Talpa, Regionale Publieke Omroepen, NPO, ANP, DPG Media**, Follow the Money en Nienke Venema, directeur-bestuurder Stichting Democratie en Media. Ook directeuren-generaal Youssef Louakili (van het ministerie van OCW) en Gerdine Keijzer-Baldé (van het ministerie van EZK) spraken mee, zo het artikel.

Overheid en media, eigenlijk de investeerders van deze opgekochte media, maken zich zorgen over dat hun zorgvuldig gekoesterde ‘gedeelde voorgeschreven werkelijkheid’ steeds vaker wordt verstoord door de nieuwe online media.

De website hierover: “De gesprekspartners onderstrepen het belang om nog deze kabinetsperiode concrete stappen zetten om de publieke informatievoorziening te beschermen en toekomstbestendig te maken. Zodat we de afhankelijkheid van algoritmes en het risico op gefabriceerde desinformatie verruilen voor een open en divers debat, met goed en vrij geïnformeerde burgers.”

Hierover schreef de Stichting Democratie & Media eerder een brandbrief aan de informateur van het huidige mondialiseringskabinet. Daarin stellen zij: “onze samenleving verliest haar greep op een op waarheidsvinding gerichte en pluriforme informatievoorziening door de dominante rol van mondiale techbedrijven. Dit vormt een ernstige bedreiging voor de democratische weerbaarheid, maar ook voor de strategische autonomie en daarmee de veiligheid van Nederland.” (accentuering, red.)

Het zijn de zwaarst mogelijke woorden van een sector in het defensief. Volgens de brief komt de nieuws- en informatievoorziening aan burgers steeds meer in handen van mondiale techbedrijven met commerciële doelstellingen. Voor alle duidelijkheid, DPG-media en het Mediahuis zijn commerciële investeringsbedrijven waarvoor de bekende kranten nu slechts ’titels’ zijn met een centraal aangestuurde agenda.

Eigenlijk zijn de kranten voor de eigenaren van deze twee mediaconglomeraten ‘speeltjes’, zo schrijft de website RadioVisie. Het gaat om de Belgische families Leysen en Van Thillo, de laatste van huis uit een bankiersfamilie. “Ze hebben onderling al generaties lang een bizarre, complexe relatie. Als de ene een speeltje heeft gekocht, dan wil de andere dat ook. De kranten waren in hun optiek niets meer dan zo’n speeltje, waarmee ze tegelijk invloed kochten“, aldus RadioVisie.

De brandbrief van de ‘Stichting voor Democratie & Media’ stelt verder: “Burgers die online informatie zoeken, krijgen hun antwoorden steeds vaker van een op AI gebaseerde zoekmachine, chatbot of virtuele assistent, in plaats van journalistieke of andere redactioneel gecontroleerde bronnen.” (accentuering, red.).
Met de ervaringen van de afgelopen jaren zullen veel mensen ‘gecontroleerd’ anders lezen dan waarschijnlijk door de opstellers van de brief is bedoeld. De klacht van veel AI-gebruikers is juist dat ook AI-aanbieders in eerste aanleg naar de gevestigde media verwijzen. Pas na doorvragen verschijnen ook opinies die afwijken van de ‘gedeelde werkelijkheid’.

De aanbeveling, of noodkreet zo u wilt, van deze samenkomst van mediabazen luidt: “Als we nu niets doen, dreigen we toe te gaan naar een werkelijkheid waarin we niet meer weten waar onze informatie vandaan komt en geen grip hebben op waarom iets wordt aanbevolen of weggelaten. Dat vormt een bedreiging voor ons publieke debat, en daarmee voor onze democratie.”

Commentaar

De hier bovengenoemde media spreken hun zorg uit over de invloed van Big Tech bedrijven die met algoritmen en kunstmatige intelligentie bepalen wat de gebruiker van die media voorgeschoteld krijgt.

Uit eigen ervaring kan ik melden dat mijn timeline van bijvoorbeeld ‘X’ vol berichten zit uit de gevestigde media, berichten waar de goegemeente op social media veelal hun verontwaardiging over uitspreken of hun expliciete steun aan betuigen. Eigenlijk kun je stellen dat de main stream media, ondanks dat ze niet meer op bepaalde zogenaamd ‘rechtsradicale’ sociale media opereren, nog alom aanwezig zijn op de vermaledijde X van miljardair Musk of Facebook van de eveneens schatrijke Zuckerberg. Hun invloed in de timeline is dus verminderd, maar door eigen keuze. Ze weken uit naar het doodse Bluesky, waar het woke- en klimaatgehalte hoger lag.

Wat ze waarschijnlijk echt stoort is dat er nu alternatieve kanalen in de timelines van de gebruikers verschijnen. Kanalen, sommigen met miljoenen volgers, die de door de media ‘gedeelde werkelijkheid’ ter discussie stellen. En dat is niet wat hun commerciële investeerders met hun ‘speeltjes’ beogen. Die dachten met de aankoop invloed te hebben gekocht, net zoals Brussel met de lening van €100 miljoen van de investeringsbank aan DPG-media. En die invloed is tanende. En dat steekt.

Maar wat de lezer moet weten is dat de Stichting Democratie & Media wordt geleid door directeur Nienke Venema. Venema is tevens aandeelhouder van DPG-media. Volgens haar website is zij mede-eigenaar van DPG Media (14,27%) en De Correspondent (10%) om, zoals zij dat zegt “constructief-kritisch en zonder winstoogmerk de onafhankelijkheid en continuïteit van de journalistiek te beschermen.” Ofschoon zij spreekt van onafhankelijke media was zij zeer content met de overname van RTL door DPG-media. Volgens Venema verdient de “rijke pluriformiteit bescherming”. We hebben tijdens Covid kunnen zien hoe rijk de mediale pluriformiteit was. Ook over het virus, de prikken, het klimaat en de oorlog in Oekraïne kwamen vóór- en tegenstanders gelijkelijk aan bod. Niet dus. Het is eenheidsworst die de kranten, tot de praattafels, actualiteitenrubrieken en NOS-Journaals aan toe, aan de lezers, kijkers en luisteraars voorschotelen.

Het via een aparte een stichtingswebsite de media, de grote media, waarvan Venema en haar stichting dus aandeelhouder is, gelijkstellen met ‘democratie’ is in het licht van de berichtgeving sinds 2020 grotesk. Hoe zat het nu met het opblazen van de Nordstream? Hebben dat nog steeds ‘de Russen’ gedaan? En zijn er echt geen vragen meer te stellen over ‘9/11’, dat een tijdperk van gruwelijke oorlogen inluidde die aan miljoenen mensen het leven kostten?

Ze zouden een punt hebben als ze helder waren over de pulp die ook via social media tot ons komt, de valse beelden, de foute of ontbrekende context, de vaste frames die ook nieuwe ‘alternatieve’ media hanteren om hun volgers niet van zich te vervreemden.

Maar daar gaat het hen niet om. Juist de alternatieve kanalen die met feiten het voorgeschreven narratief doen wankelen zit ze dwars. Nieuwe media die podia bieden aan alternatieve stemmen.
De gevestigde media verliezen de greep op het nieuws. En daar zijn hun financiële bazen niet blij mee. Ze kochten ‘speeltjes met invloed’, en die invloed loopt gestaag terug. Niet door Elon Musk of Donald Trump, maar door hun eigen te vaak valse, eenzijdige en ronduit slechte berichtgeving. De kwaliteit is weg, de onafhankelijkheid is weg. Het bevragen van de macht is weg. De media zijn agendagedreven spreekbuizen van de overheid en grote belangen geworden. En daarvoor is steeds minder belangstelling.

*Mediahuis is een van de grootste mediabedrijven van Nederland, met sterke landelijke merken als De Telegraaf, VROUW, Privé en Autovisie, toonaangevende regionale titels zoals De Limburger, Noordhollands Dagblad, De Gooi- en Eemlander, Friesch Dagblad, Leeuwarder Courant en Dagblad van het Noorden, een sterk digitaal portfolio met onder meer Dumpert, Metro, Manners, NSMBL, Culy, J/M Ouders en SPILNEWS, meer dan 400 podcasts én radiomerken als SLAM!, Radio Veronica, 100% NL en Sublime. Mediahuis gelooft in onafhankelijke journalistiek en relevante media. Voor adverteerders is het bedrijf een creatieve en strategische partner, met totaaloplossingen die strategie, creatie, data en bereik samenbrengen.

**”Bij DPG Media doen we elke dag verslag van wat er speelt in de maatschappij en hoe deze verandert. Verschillende merken doen dat zelfs al honderden jaren. Met de manier waarop onze media worden gemaakt, hebben we ook impact op de maatschappij en het milieu.” Media als De Volkskrant, RTL, Linda, AD en alle eraan gekoppelde regionale kranten, bij elkaar zo’n 80 ‘merken’ (let op geen media).