Oekraïne: als de Russische handrem er af gaat

De nu al meer dan vier jaar durende proxyoorlog van het Westen via Oekraïne met Rusland nadert een nieuw momentum. De door het Westen zo vermaledijde Russische president Poetin lijkt aan terrein te verliezen als het gaat om zijn voorzichtige omgang met het Westen. Voor de haviken in de lange wandelgangen van het Kremlin fungeert Poetin als handrem, en die moet eraf aldus professor Sergej Karaganov. Karaganov was al adviseur van de Sovjetleiders Brezjnev en Gorbatsjov, alsook president Jeltsin en nu president Poetin. Volgens Karaganov moet het Westen nu op eigen bodem ervaren wat oorlog met Rusland betekent.

“Hoe verder we ons van Europa verwijderen, hoe beter het voor Rusland is. We hebben niets nodig van Europa.” Het zijn de woorden van topadviseur van mening Russisch president Sergey Karaganov in een gesprek met Glenn Diesen*.
Sergey Karaganov is naast erevoorzitter van de Raad voor Buitenlandse Zaken en Defensie, ook Dean en wetenschappelijk hoofd van de Faculteit Internationale Economie en Buitenlandse Zaken aan de Nationale Onderzoeksuniversiteit – Hogere School voor Economie in Moskou.

Karaganov wordt beschouwd als een invloedrijke denker binnen de Russische strategische gemeenschap en publiceert regelmatig over internationale betrekkingen en geopolitiek. Zijn werk wordt vaak geciteerd in discussies over Russisch buitenlands beleid.

Zijn standpunten zijn soms controversieel, vooral in de context van de huidige geopolitieke spanningen in Oekraïne. Karaganov heeft geen officiële regeringspositie, maar oefent invloed uit via zijn intellectuele autoriteit en toegang tot de machtscentra. Zijn lijntjes met zowel Poetin als minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zijn kort.
Hij heeft vele ideeën geformuleerd met betrekking tot de oorlog in Oekraïne, wat wijst op aanzienlijke invloed op het Russische buitenlands beleid. Zo werd hij in mei 2024 door het Kremlin ingehuurd om strategieën te ontwikkelen om het Westen af te schrikken, wat aantoont dat hij nog steeds invloed heeft op Poetin’s strategische overwegingen.

Ook in het gesprek met Diesen schuwt hij harde uitspraken niet. Zo vindt hij de opstelling van de Russische regering in Oekraïne te voorzichtig. “We hebben de Westerse agressie te lang getolereerd in de hoop dat er een oplossing zou komen. Maar een oplossing is nergens te bekennen.”
Karaganov ziet nog maar een manier om deze oorlog te stoppen: “het heeft al te veel van onze beste militairen het leven gekost”. Escaleren is zijn devies. En het Westen, of nauwkeuriger gesteld, Europa straffen voor hun actieve aandeel in de oorlog in Oekraïne. En dan bedoelt hij zeker geen mondelinge, diplomatieke of economisch straf. Als Karaganov over Europa spreekt, spreekt hij over de “Europese vijanden”.

“We moeten deze oorlog winnen”, stelt Karaganov. Dit om het bloedvergieten te stoppen, een situatie waar geen einde aan komt. Ook de destabilisatie van het Midden-Oosten, zogenaamd vanwege nucleaire wapens in Iran, is een reden: “dat moet gestopt worden.”

De Russische leiding heeft diverse malen rode lijnen aangekondigd waarna een ‘passende’ reactie zou volgen. Zo zou een aanval op Russische bodem tot een tegenreactie leiden. Die aanval kwam op 6 augustus 2024 in Kursk, die Rusland weliswaar met grote moeite afsloeg en de Oekraïense troepen kon terugdringen of verslaan, maar de grote reactie bleef uit.

Op 22 mei 2024 voerden Oekraïense drones een aanval uit op twee strategische nucleaire early-warning radarstations in de buurt van Armavir in de regio Krasnodar, Zuid-Rusland. De aanval veroorzaakte tijdelijke verstoringen in het Russische waarnemingsnetwerk. Hiermee riskeerde Oekraïne, met hulp van Westerse inlichtingendiensten, een mogelijke kernoorlog. Militaire media noemde het de “domste actie van Oekraïne”. Immers het uitschakelen van een waarschuwingssysteem kan een aankondiging zijn voor een atoomaanval die een ‘first-strike’ van Rusland uit had kunnen lokken. Die kwam gelukkig niet.

De meest omvangrijke en vernietigende aanval, waarbij naar verluidt 13 Russische strategische bommenwerpers werden vernietigd en meerdere anderen beschadigd, vond plaats in juni 2025. Deze aanval werd uitgevoerd met behulp van het nieuwe ‘Drone Line-systeem’ (mobiele vrachtwagens) dat in maart 2025 was geïntroduceerd. Rusland versterkte in een reactie hierop met succes haar defensie tegen drone-aanvallen. Het slaagde erin om de interceptiegraad van drones drastisch te verhogen, van ongeveer 40% in de zomer van 2025 naar meer dan 90% in februari 2026.
De Russen uitten hun onvrede via diplomatieke kanalen en verhevigde aanvallen op Oekraïne.

En dan de amper bekende drone-aanval op het buitenverblijf van president Poetin Valdai in december 2025 had het leven kunnen kosten van president Poetin. De lokatie is ook door voorgaande Russische presidenten als buitenverblijf gebruikt. Het is gelegen in de Novgorod Oblast tussen Moskou en Sint Petersburg en omringd door een groot bosgebied dat streng bewaakt is, zelfs met luchtafweergeschut. Er zouden 91 drones op het verblijf zijn afgevuurd. Kiev ontkent de aanval.

Wat uitbleef was een reactie op Europese bodem. Dat moet veranderen volgens Karaganov.
Karaganov is van mening dat Rusland ook op Europese bodem moet laten voelen dat het menens is. Daarbij heeft hij vooral (militaire) infrastructuur op het oog. Zijn suggesties richten zich vooral op landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Daarbij betrekt hij zonder aarzeling de inzet van nucleaire wapens.

De oorlog heeft naar zeggen van Karaganov Rusland veel gebracht. “We hebben onze ziel en eer teruggevonden”. Ook zou de waardering voor de “meritocratische elites” in Rusland zijn toegenomen. “Maar”, zo Karaganov, “dat heeft te veel Russische levens gekost.”
Daarom adviseert hij de Russische regering om de ‘escalatieladder’ af te lopen. Hij noemt daarbij als eerste “symbolische of logistieke doelen”, om er aan toe te voegen: “we hebben geen inch van Europa nodig.” En als Europa dan niet “bezwijkt” (succumb), dan volgt een nucleaire reactie. En als Europa dan nog niet “bezwijkt” (succumb) zullen de landen “ten ondergaan” (perish).

Het is onheilspellende taal van iemand die dicht bij de macht zit, maar die gelukkig niet heeft. Tot op heden heeft president Poetin veel van dit soort ‘adviezen’ naast zich neergelegd, ondanks de druk die ook uit de Russische media bestaat om nu het Westen te laten voelen wat het is om partij te zijn in een oorlog tegen Rusland. De in het Westen veel bekritiseerde president Poetin heeft de oorlog in Oekraïne met de handrem erop gevoerd. De langste tijd van Poetin als president zit er op. Als hij voortijdig ziek wordt, hij is de 70-jaar ruim gepasseerd, zal hij direct worden vervangen.

Het is niet eenvoudig potentiële opvolgers van Vladimir Poetin te noemen omdat hij bewust geen officiële erfopvolger heeft aangewezen. Het systeem is ontworpen om concurrentie tussen verschillende machtsclans in stand te houden, zodat Poetin zelf de ultieme arbiter blijft. Desalniettemin wijzen analyses van Russische veiligheidsdiensten, binnenlandse observatoren en onafhankelijke denktanks (zoals het Institute for the Study of War en de Foreign Policy Research Institute) op een groep van figuren binnen de “siloviki” (veiligheidsmensen) en de “princelings” (kinderen van oude elites) die in aanmerking komen.

Het is niet verwachten dat een nog gematigder leider dan Poetin zal aantreden. De hoop van Poetin op een diplomatieke oplossing in combinatie met een mogelijk heet conflict met de NAVO die een aanval op Europese doelen tot nu toe heeft verhinderd, zal vrijwel zeker verdwijnen onder leiderschap van zijn opvolger. En zo’n moment kan onverwacht aantreden, zeker omdat Poetin niet langer de hardliners kan overtuigen om nog even geduld te hebben met de Europeanen.

Uitspraken van Ollongren, Von der Leyen, Kallas, Merz, personen in de militaire leiding en diverse Amerikaanse senatoren hebben de sfeer tussen Europa en Rusland grondig verziekt.
De vraag is of een diplomatieke oplossing nog haalbaar is. Of de Europese haviken nog in staat zijn om in gesprek te gaan met de Russische leiding. Ook het vertrouwen in het Westen is weg. Verscheurde wapenbeheersingsverdragen, de NAVO-uitbreiding, tegen alle afspraken in en het bedrog van MINSK, het maakt het moeilijk nog een basis voor overleg te vinden.

Duidelijk is in elk geval dat Europese leiders met vuur spelen, zeker nu Europa worstelt met haar energie, de productie van wapens en het wegvallen van Amerikaanse steun. Het is nooit tijd voor een oorlog tegen een kernmacht als Rusland, maar nu Europa toch al wankelt, is dit het slechtst denkbare moment.

Het is te hopen dat de Europese leiders tijdig bij zinnen komen.

Het hele gesprek in onderstaande video. Zie ook een bericht op X over de stemming onder Russische bevolking.

*Glenn Eric Andre Diesen (1979) is een Noorse politicoloog, politiek commentator en politicus die momenteel als professor fungeert bij het Department of Business, History and Social Sciences, University of South-Eastern Norway.