Onder de titel “Van verwarring naar verbinding” hebben zeven wetenschappers, deels verbonden aan Universiteit van Wageningen, een alternatief gepresenteerd voor het vastgelopen van het voor veel boeren fnuikende stikstofbeleid. Gebiedsgericht werken en natuurherstel in een zone van 500 meter rond natuurgebieden kan de stikstofuitstoot omlaag brengen en de boer weer ruimte bieden voor een eigen invulling van de stikstofaanpak.
De al jaren slepende stikstofdiscussie lijkt maar geen einde te nemen. Of het gaat om ‘het redden van de natuur’ of het verkrijgen van agrarisch land voor andere doeleinden zoals woningbouw, energietransitie of defensie, zal nooit duidelijk worden. Wel is helder dat veel boeren zuchten onder de onbegrijpelijke regelgeving, die ook nog eens regelmatig, ten gevolge van ‘nieuwe inzichten’ wordt aangepast.
Een aantal wetenschappers komt nu met een alternatief. Het hieraan ten grondslag liggende onderzoek is uitgevoerd door de Wageningen Universiteit.
De stikstofproblematiek is de afgelopen jaren uitgegroeid tot één van de belangrijkste knelpunten voor ruimtelijke ontwikkeling in Nederland. Het rapport is gestoeld op drie elementen: het milieukundige, het ecologische en het beleidsmatige probleem.
De onderzoekers beloven hiermee een samenhangende “maar gedifferentieerde” beleidsmatige aanpak te presenteren om het ecologische en het milieukundige probleem op te lossen. De voorstellen beogen de natuurkwaliteit te verbeteren en een gecombineerd robuust lokaal, gebiedsgericht en landelijk emissiebeleid om de stikstofuitstoot te reduceren. Volgens de opstellers is “een systeem nodig waarin de vergunningverlening zich concentreert op werkelijk vergunningsplichtige projecten”. Het beleid mag zich niet richten op bedrijven die “een doeltreffend duurzaam ondernemersplan hebben met bedrijfsgerichte maatregelen die ervoor zorgen dat sprake is van emissiereductie tot onder de maximaal toegekende emissienorm. Via deze samenhangende aanpak is het mogelijk om antwoorden te geven op de huidige stikstofcrisis”, aldus de opstellers.
De kern van de voorstellen behelst om een stikstofplatfond per gebied in te stellen en de boeren zelf te laten bepalen hoe zij die doelen halen.
Volgens een van de auteurs Wouter de Heij van de Earth Systems and Global Change Group, van de Wageningen Universiteit, moeten veel boeren met deze aanpak kunnen leven.
Op hoofdlijnen stellen de opstellers dat er sprake is van een “drieledige oplossing” die past binnen het bestaande juridische stelsel van de Omgevingswet. De opstellers pleiten daarom voor “een transitie van het huidige, complexe depositiebeleid naar een robuust en gebiedsgericht emissiebeleid”.
Concreet stelt het rapport:
- Sturen op een duidelijke, wettelijk vastgelegde vermindering van de totale stikstofuitstoot per gebied en de daarmee samenhangende emissieruimte die moet worden toegekend aan de aanwezige bedrijven. Ondernemers krijgen vervolgens de verantwoordelijkheid en de keuzevrijheid om binnen die emissieruimte te komen met de meest passende maatregelen, en waar nodig extensivering. Binnen de vastgestelde emissieruimte zijn er ook mogelijkheden voor bedrijfsontwikkeling. Dit stimuleert vakmanschap en innovatie, en draagt bij aan een schonere leefomgeving.
- Daarnaast moet er een effectieve aanpak komen van het ecologische probleem. Dit vraagt om ambitieuze beheerplannen voor elk Natura 2000-gebied, gericht op actieve herstelmaatregelen zoals het verbeteren van de waterhuishouding en bodemkwaliteit. Daarnaast dient er een stikstofparagraaf te zijn die verwijst naar de vastgelegde vermindering van de totale stikstofuitstoot in het gebied, inclusief een concretisering van forse emissiereducties in een zone van 500 meter rond het N2000-gebied.
- Tot slot, zo het rapport, moet de vergunningverlening genormaliseerd worden. Door de koppeling met de onzekere depositieberekeningen met AERIUS op bedrijfsniveau los te laten en te sturen op een aantoonbare bijdrage aan de emissiereductiedoelen in een gebied krijgt iedere ondernemer een duidelijk doel. Daardoor is het mogelijk om actief een bijdrage te leveren aan natuurherstel én bedrijfsontwikkeling.
De opstellers hebben de voorstellen ook juridisch laten toetsen en volgens hen moeten deze voorstellen ook bij de rechter stand kunnen houden.
Commentaar
De stikstofdiscussie sleept nu al jaren en heeft veel boeren nachten wakker gehouden, of erger. Zoals veel beleid, bijvoorbeeld tijdens de covidperiode, wordt de werkelijkheid in modellen gevangen. Dit spreadsheetdenken heeft al veel onnodig leed veroorzaakt.
Waar het om gaat is natuurbehoud en waar nodig herstel. Wensnatuur hoort daar niet bij. En dat is wel vaak de reden dat stikstof tot probleem maakt. Het teruggrijpen op ‘vroeger’ is niet alleen kostbare dromerij, maar ook willekeurig. Immers welke ‘vroeger’ willen wij terug? Willen we nog een ‘wilde’ natuur met populaties wolven in een overvol land (en nog groeiende). Willen we oude zompige gebieden terug ten koste van vruchtbare landbouwgrond?
Natuurbehoud en waar nodig herstel, dat moet de basis zijn van gezond beleid. De talrijke aangewezen Natura 2000-gebieden zijn vaak niet groter dan een spreekwoordelijke postzegel. Combineer dergelijke gebiedjes of laat ze vervallen.
Boeren kunnen een belangrijke rol spelen in het in standhouden van omliggende natuur. Daar moeten ze wel bij geholpen worden, want schaalvergroting zoals na de Tweede Wereldoorlog aan de boeren opgedrongen met maximalisering van opbrengsten gaat niet samen met een goed natuurbeheer.
Geen miljarden dus om boeren uit te kopen, maar om hen te helpen om natuurvriendelijk te boeren. Voedselzekerheid (lokaal verbouwen) en voedselveiligheid zijn aspecten van de landbouw die gebaad zijn bij productie in Nederland.
We moeten weg van de modellen, weg van de wensnatuur en terug naar nuchter natuurbeheer, flora en fauna. De landbouwsector kan daar een belangrijke rol in spelen.
