Wat als Europa’s toekomst in Eurazië ligt?

Europa zweeft in een geopolitieke leegte. Ze heeft haar energieleverancier Rusland afgestoten, China meermaals gebruuskeerd en ook met de huidige regering in Washington zijn de relaties bekoeld. We zijn getuige van een continent in een staat van verwarring en onmacht, geleid door een visieloze politieke klasse. Het huidige Europa brengt de burgers weinig anders dan minder vrijheid, hogere belastingen en een kans op een hete oorlog met Rusland. Ondertussen zakt het ‘oude continent’ in alle ranglijsten terug. Is er nog toekomst voor Europa als geïsoleerde mokkende oude man? En wat kan een samenwerking op het Eurazische continent betekenen? Een verkenning.

Wie heeft Europa nog nodig?

Door ondoordacht handelen van de ongekozen bestuurselite is de toenadering tussen Rusland en China gegroeid. Dit heeft de geopolitieke en economische kaarten voor de komende decennia opnieuw geschud. Twee van de grootste landen op deze immense Eurazische landmassa zijn, na decennia met elkaar op gespannen voet geleefd te hebben, naar elkaar gedreven. In eerste instantie niet uit liefde, maar door een onbegrijpelijke en tegen het eigen belang ingaan politieke handelen van de politieke klasse in Europa. Door ‘bondgenoot’ Amerika meegesleept in een oorlog tegen Rusland, heeft Europa zich van haar toekomst laten beroven. Geen miljarden voor de welvaart van de bevolking, verbetering van het onderwijs, de gezondheidszorg, de huisvesting en de mens dienende technologische innovatie. Wel onuitspreekbare bedragen naar zinloze oorlogen en corrupte regiems, die in Oekraïne voorop.

De Verenigde Staten zijn erin geslaagd de opkomende grootmacht Europa onschadelijk te maken door haar een oorlog met Rusland in te praten. Europa’s welvaart gaat nu naar de Amerikaanse wapenindustrie. Europa hapt naar energie nu vrijwel alle aanvoer uit het oosten, en niet alleen uit Rusland, grotendeels is afgesneden. En wat nog werkt, wil de ongekozen bestuurderskaste in Brussels uit eigen wil beëindigen. Weersafhankelijke energie zou dat moeten vervangen. Ooit.
Een soort geopolitieke en industriële suïcide.

De VS probeert het onmiskenbare tij van een wereldorde zonder de VS als almachtig imperium te keren. Na bijna 80 jaar van ingrepen in meer dan 100 landen blijkt het instrumentarium aan effectiviteit verloren te hebben. Via een oorlog met Rusland, die begon met het schenden van de afspraken over NAVO-uitbreiding, eenzijdige opzeggingen van wapenbeheersingsverdragen, het MINSK-bedrog, probeert de VS zowel Rusland, Oekraïne en Europa (lees EU) uit te putten. Daarbij gaat het vooral om Duitsland. De zogenaamde sancties tegen Rusland zijn aanzienlijk effectiever in Europa dan in Rusland. De lachende derde is de VS. Als Donald Trump er geen president was geworden, maar een democratische president, was hetzelfde met Oekraïne gebeurd. Alleen met Trump in het Witte Huis wil Europa, zij het schoorvoetend, wel wat kritiek leveren op de VS. Gewoon omdat Trump een bij velen in Europa ongeliefde president is.

China en Rusland laten geschillen achter zich

Ondertussen groeit de liefde tussen Poetin en Xi. Beide enigszins uit hetzelfde hout gesneden: aan de top van een sterk gecentraliseerde macht, waarbij de verkiezingen niet snel tot verlies van deze toppositie leiden. Beide mannen zitten, vooralsnog, stevig in het zadel.
De liefde is wellicht platonisch. De beide centraal geleide landen, en beide met een verschillende versie van het communisme, hebben elkaar nooit goed gelegen. Al in de 19e eeuw legde de Russische keizer de basis voor een geschil met China over een gebied in het uiterste oosten van het huidige Rusland, waaronder de belangrijke Russische havenstad Vladivostok. Tijdens een zwakke periode van de Qing-dynastie heeft tsaristische Rusland dat deel van China zich met geweld toegeëigend. Het Chinese ministerie van milieu, de Chinese overheid dus, wil dat de kaarten weer de oorspronkelijke Chinese namen gaan vermelden. Ook een toename van Chinese aankopen van landbouwgrond en langlopende pachtcontracten over de grens heeft tot gefronste wenkbrauwen geleid. Chinese nationalisten roepen nu zelfs op om het betwiste gebied weer terug te geven aan China.

Eind 1960-er jaren groeiden de beide communistische landen langzaam uit elkaar. De Sovjets vreesden dat de snelle industrialisering van het broederland de Sovjet-Unie zou kunnen overschaduwen. De Chinese leider Mao hekelde op zijn beurt de paternalistische houding van Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov. Ook het lonken naar de Verenigde Staten door Chroesjtsjov en zijn openlijke kritiek op Josef Stalin en zijn moorddadige regiem, zaten Mao niet lekker. Immers Mao volgde zelf een harde stalinistisch lijn en zag de kritiek van Chroesjtsjov als kritiek op zijn interne beleid.

Toch hebben beide landen elkaar weer gevonden in de personen van Poetin en Xi. De belangrijkste redenen van dit verstandshuwelijk liggen in het Westen. Met haar door de VS aangedreven anti-Russische en anti-Chinese beleid zoals handelstarieven, sancties en diplomatieke blunders, heeft het Westen beide landen tot elkaar gedreven.

Samenwerking kan Europa nog redden

De angst voor een samengaan van Europa, Rusland en China is een begrijpelijke angst van de VS. Intensieve handel en samenwerking op dezelfde landmassa zou de VS mondiaal grotendeels buitenspel zetten. Samenwerking van Europa met de productiekracht van China en de grondstoffenleverancier Rusland zou eerstgenoemde weer op het spoor van welvaartsverbetering kunnen zetten. Met de langgeplande oorlog in Oekraïne, moet Europa en dan vooral Duitsland, weer slagveld van het continent worden. Hiermee zou niet alleen Europa, maar ook Rusland zeer worden verzwakt. De VS zou de lachende derde zijn.

Maxim Vladimirovich Ryzhenkov, minister van buitenlandse zaken van Wit-Rusland stelt dat externe inmenging in de aangelegenheden van Euraziatische landen consequent hun succesvolle en onafhankelijke ontwikkeling heeft verhinderd. “Ik heb dit patroon getraceerd van de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CSCE) tot de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OSCE) en tot de Amerikaanse strategieën na de Koude Oorlog van “uitbreiding” en geostrategische overheersing, gearticuleerd door voormalige Amerikaanse nationale veiligheidsadviseurs Anthony Lake en Zbigniew Brzezinski.”

Volgens Ryzhenkov heeft huidige conflict in het Midden-Oosten deze observatie op tragische en onweerlegbare wijze bevestigd. Dit conflict is het laatste gewelddadige bewijs dat externe actoren de Euraziatische veiligheid niet kunnen beheren.
Ryzhenkov: “Opnieuw zijn we getuige geweest van het bekende patroon: eenzijdige interventie in strijd met het internationale recht, minachting voor de lokale realiteit, pogingen om buren tegen elkaar op te zetten en het nastreven van strategische belangen die niets te maken hebben met het welzijn van de naties die in het kruisvuur zitten. Het resultaat is, zoals altijd, meer dood, meer ontheemding en een diepere erosie van elke hoop op regionale stabiliteit.”

Ryzhenkov bepleit een nieuwe aanpak, gebaseerd op het principe van Helsinki Akkoorden van 1975 is. Het gaat daarbij om de ondeelbaarheid van veiligheid. “Geen enig land in Eurazië mag zijn eigen veiligheid zoeken ten koste van anderen”, zo Ryzhenkov. “Geen enkele externe macht mag de ene Euraziatische staat tegen de andere spelen. En geen regionaal conflict mag worden behandeld als een kans voor geopolitieke winst”, aldus Ryzhenkov.

Zonder Rusland geen welvarend Europa

Een commentaar in de Berliner Zeitung stelt dat Europa en Rusland tot elkaar zijn veroordeeld. Rusland wil respect en veiligheid zoals de andere grootmachten. Het recentelijke economisch forum van Sint-Petersburg toonde Rusland als een land onder enorme druk. Ondanks de drone-aanvallen op de haven van de stad op de dag van de opening van het forum, kwamen duizenden gewapend met naamkaartjes en informatiemappen onder de arm naar Sint Petersburg. Ook vertegenwoordigers van het Europese bedrijfsleven zochten in de wandelgangen naar nieuwe kansen. Want de meesten weten dat ook deze periode van oorlog voorbij gaat.

Het is echter de vraag of Europa en Rusland op de lange termijn echt partij zijn voor China en de VS. Beide praten met elkaar en zien in elkaar elkaars gelijke als het gaat om macht. Kan Rusland, klem in een uitputtende oorlog met het Westen, een serieuze partij zijn voor het grote China, anders van voor de noodzakelijke olie en gas? En is Europa voor de VS meer dan een in toom te houden vazal die de Russen onder de duim moet houden. Ondertussen lijken ook de Amerikanen zakelijke contacten met de Russen niet te schuwen.

Het is dan ook de vraag of Europa niet volledig buitenspel is komen te staan. Zij heeft zich laten opzetten tegen Rusland, haar leverancier van goedkope en continue energie. Daarvoor betaalt zij een corrupt regiem om de eigen jonge bevolking met honderdduizenden op te offeren voor een oorlog die nog geen lijken naar de Europese hoofdsteden brengt, maar wel haar economie afbreekt. Immers de inmiddels meer dan 20 sanctiepakketten lijken Europa meer te raken dan Rusland.

Europa wordt gegijzeld door een incapabele bestuursklasse die geobsedeerd is geraakt met de gedachte dat Rusland, dat tot voor kort miljarden aan Europa verdiende, binnenkort Europa zal binnenvallen. Een absurdistische gedachte als je ziet hoe lang al Rusland nu alle zeilen bij moet zetten om haar beperkte doelen in Oekraïne te behalen.

Rusland en Europa zouden een machtig economisch blok kunnen vormen en dat is precies wat de VS en haar handlangers in de Europese hoofdsteden willen verhinderen. De zogenaamde leiders in het Catshuis, het Élysée, Downing Street 10 en het Kanzlerambt, zijn alle gevoel voor het Europese en eigen nationale belang uit het zicht verloren. Gevangen in een gecreëerd narratief richten ze de Europese industrie en daarmee de welvaart van hun landen ten gronde.

Van buiten Europa wordt meewarig gekeken hoe het continent met censuurwetten en hardvochtig politie-optreden zich vastklampt aan een doodlopende koers. Het Europa dat ooit andere landen inspireerde op het punt van samenwerking, is het trieste voorbeeld geworden van een leeggeroofde vazal van de VS. De machtsstructuur van de EU zal onvermijdelijk verkruimelen. Haar legitimiteit, dat gebaseerd moet zijn op vrijheid, democratie en een florerende economie, neemt met de dag af.

De wereld kijkt ondertussen toe …